
Covalima, 30/8/2023: Serimonia solene Isár Bandeira ba Komemorasaun Loron Konsulta Popular ba dala XXIV, iha Eis-Prizaun Suai Loro, Munisipiu Covalima, realiza ona ho susesu. Secretário de Estado do Desenvolvimento Local (SEDL), Sua Excia. Mateus W. dos Santos Tallo, reprezenta IX Governo Constituçional, nu’udar Inspektur Serimonia ba Isár Bandeira ne’e.
Komemorasaun Loron Konsulta Popular ba tinan 2023, sai momentum reflekasaun hodi hanoin hikas, no kontinua valoriza Timor-oan hotu nia sakrifisiu ba hetan ukun rasik-an.
“Iha 30 Agusto 1999, Timor-oan tomak ho laran kmanek, no aten brani, hakat ba vota, ba Timor-Leste nia independensia. Ho pregu, Timor-oan deside iha buletin-votu, determina ita-nia dalan uniku ba Ukun Rasik-an, kore-an husi inimigu, hodi dezenvolve Rai Doben Timor-Leste ida soberanu. Ohin, 30 Agusto 2023, ita hakat dadauk ba tinan 24 ona. Buat barak konsege alkansa ona, no ba oin, nasaun nia destinu iha ita hotu nia liman, liu-liu iha maluk joven Timoroan sira nia liman no neon.” Excia. Mateus, loke diskursu.
Povu Timor, Covalima oan tomak, liu-liu juventude sira, atu aproveita Komemorasaun Loron Konsulta Popular tinan ida ne’e, hodi halo refleksaun klean kona-ba esforsu no sakrifisu sira, hodi ultrapasa tiha memoria moruk, no nakukun, to’o ohin lorin ita bele sinte nia midar no hare ona naroman independensia.
Rezultadu Ukun Rasik-an ne’ebe povu Timor goza ohin loron, la monu deit hosi lalehan, maibe hosi esforsu bot Timoroan sira, ne’ebe saran sira nia vida, sem rezerva ba rezultadu popular istoriku ida ne’e. Tanba ne’e, lori IX Governu Konstitusional nia naran, Covalima oan, no juventude jerasaun foun nia fatin, Excia. Mateus hato’o agradesimentu as ba povu Covalima tomak, entidade Relijiozas sira iha Igreja Katolika Covalima, Veteranu-Antigu Kombatentes Covalima, Lia Nain, ferik-katuas sira Covalima nian, no Eis-rede ativista rezistensia Covalima nian, espesialmente ba Sobrevivente Dewan Solidaritas Mahasiswa, Pemuda-Pelajar Timor-Timur (DSMPTT/ KSUJETL), ba sira hotu nia kontribuisaun ba Ukun Rasik-an.
“Entidade hirak ne’e estraordinariu, merese duni ita nia respeitu, hodi kontinua banati tuir sira nia espiritu altruizmu no heroizmu, ne’ebe as ba Timor-Leste nia futuru ida diak liu.” tenik Excia. Mateus.

Durante diskursu, Excia. Mateus mos aproveita transmiti programa IX Governu Konstitusional nian, liu-liu kona-ba papel hosi Ministério da Administração Estatal (MAE), ne’ebe SEDL tutela ba. MAE iha ona preparasaun hodi impelementa Desentralizasaun Poder Lokal, hahu uluk ho Eleisaun ba Xefe Suku sira iha 28 Otubru 2023. Mudansa ida ne’e sei fó impaktu bot ba imajen Governasaun iha nivel Lokal, hahu hosi Munisipiu, tun ba Suku, to’o iha Aldeia sira.
SEDL sei asumi knaar importante lobuk ida, ajuda Administrasaun Munisipal no Autoridade Administrativa Atauro, hodi dezenvolve rasik Planu Dezenvolvimentu Munisipiu idak-idak nian. Kompetensia no poder tomak sei distribui ba Munisipiu sira, atu deside no jere rasik sira nia planu dezenvolvimentu ida ne’ebe refleta programa dezenvolvimentu Governu Sentral no Planu Estratejiku Dezenvolvimentu Nasional nian.
Sei hakbiit Autoridade Suku sira, liu hosi atividade konsultasaun, sosializasaun, no asistensia tekniku nesesarius, nune’e sira bele elabora no dezenvolve rasik Planu Dezenvolvimentu iha ida-idak nia Suku, ne’ebe aliña ho Planu Dezenvolvimentu Munisipal nian. Nune’e programa dezenvolvimentu lokal sira iha nivel Munisipal, Posto to’o Suku no Aldeia sira iha sinkronizasaun, partisipativu no tuir espetativa komunidade nian.

“Tanba ne’e hau apela ba Covalima oan tomak (joven feto-mane) sira, prepara-an ba serbisu bot sira ne’ebe ita sei hasoru iha futuru.” Excia. Mateus.
Hafoin sesaun solene isár bandeira, Excia Mateus, hakat ba asiste Conselho dos Combatentes da Libertação Nacional (CCLN), ne’ebé entrega sertifikadu rekuinesimentu ba sobreviventi sira DSMPTT/KSUJETL nian, hosi Ordem Komandante Em-Xefe Das FALINTIL, Kay Rala Xanana Gusmão, hamutuk ema nain 78 hosi Munisipiu Covalima. Iha fatin hanesan Excia. Mateus mos entrega premiu ba vensedor kompetisaun desportiva sira.
Serimonia isár bandeira ba Komemorasaun Loron Konsulta Popular, iha Covalima tinan ida ne’e, hetan partispasaun maksimu hosi Autoridade Munisipiu Covalima, Komisariu CCLN, Presidente CCLN, Sekretariu da Zona nain 7, Komandante PNTL Munisipiu Covalima, Komandante F-FDTL Postu Tilomar, Komandante UPF Bravo Postu Tilomar, APA-7, Diretor Servisu Munisipal nain 19, Diretor Servisu Munisipal Delegasaun Territorial, Autoridade Posto Administrativu nain 7, Autoridade Suku nain 30 no Xefe Aldeia hamutuk 148, inklui mos populasaun Covalima.
Remata
Media MAE – SEDL